بسیارى از علماى خاصه و عامه در رابطه با امام زمان‏علیه‏السلام كتاب‏هاى مستقلى نوشته‏اند. حاج میرزا حسین نورى‏رحمةاللَّه آمار این كتاب‏ها را در نجم الثاقب به تفصیل آورده است كه به چهل كتاب مى‏رسد و بیست شخصیت اهل سنت را كه عقیده آنان درباره امام زمان‏علیه‏السلام با ما یكى است به تفصیل معرفى نموده و گفتار آنان را در آن كتاب نقل كرده است.

علامه مجلسى‏رحمةاللَّه جلد سیزده بحار الانوار را به معرفى حضرت امام زمان‏علیه‏السلام اختصاص داده كه توسط جناب آقاى دوانى ترجمه و به چاپ رسیده است و نام این ترجمه "مهدى موعود" است.

سید محمد صادق خاتون آبادى در این‏باره كتابى به نام كشف الحق نوشته كه معروف به اربعین خاتون آبادى است، در این كتاب چهل حدیث مستند درباره حضرت مهدى‏علیه‏السلام را ترجمه و شرح كرده است.

مرحوم سید هاشم بحرانى در خاتمه كتاب غایة المرام درباره حضرت مهدى‏علیه‏السلام به ( 120) آیه قرآن و ( 192) حدیث از عامه و خاصه استدلال نموده است.

در این مقام شایسته است بخشى از آنچه را كه استاد معظم حضرت آیة اللَّه العظمى شیخ حسین وحید خراسانى، در مقدمه توضیح المسائل خود ذكر نموده‏اند بیاورم.

شیخ صدوق (اعلى اللَّه مقامه) به دو واسطه از احمدبن اسحاق‏بن سعد الاشعرى كه از اكابر ثقات است نقل مى‏كند، كه گفت: "داخل شدم بر حسن‏بن على‏علیهما السلام و اراده داشتم كه از او سؤال كنم از جانشین بعد از خودش.

ابتداءا آن حضرت فرمود: یا احمدبن اسحاق! خداوند تبارك و تعالى از زمانى كه آدم را آفرید زمین را از حجتى براى خدا بر خلق خودش خالى نگذاشته و خالى نخواهد گذاشت تا قیامت، به او بلا را از اهل زمین دفع مى‏كند، و به او باران را نازل مى‏كند، و به او بركات زمین را بیرون مى‏آورد.

گفت: پس گفتم: یابن رسول اللّه! بعد از تو امام و خلیفه كیست؟

پس آن حضرت بر خاست شتابان داخل خانه شد، بعد بیرون آمد و بر شانه آن حضرت پسرى سه ساله بود كه گویا صورت او ماه شب بدر بود، پس فرمود:

یا احمدبن اسحاق! اگر بزرگوارى تو بر خداى عزوجلّ و بر حجج او نبود پسرم را به تو نشان نمى‏دادم، این پسر همنام و هم كنیه پیغمبر خداست، كسى است كه زمین را پر از قسط و عدل مى‏كند همچنان كه از جور و ظلم پر شده است.

یا احمدبن اسحاق! مَثَل او در این امت مَثَل خضر و مَثَل ذى‏القرنین است، و اللّه! هر آینه غیبتى خواهد كرد كه از هلاكت نجات پیدا نمى‏كند مگر كسى كه خدا او را بر قول به امامت این پسر ثابت كرده، و به او توفیق دعاى به تعجیل فرج او را داده است.

پس احمدبن اسحاق گفت: گفتم: اى مولاى من! آیا علامتى هست كه قلب من به آن مطمئن شود؟

آن پسر به عربى فصیح فرمود: "انا بقیّة اللّه فى ارضه و المنتقم من اعدائه؛ من بقیة اللّه هستم در زمین خدا و انتقام گیرنده‏ام از دشمنان خدا" اى احمدبن اسحاق! بعد از دیدن، طلب اثر مكن.

پس احمدبن اسحاق گفت: بیرون آمدم مسرور و شادمان، فرداى آن روز برگشتم نزد آن حضرت گفتم: یابن رسول اللّه، خشنودى من به منّتى كه بر من نهادى بزرگ شد، پس چیست سنّتى كه در این پسر از خضر و ذى‏القرنین جریان دارد؟

فرمود: طولانى شدن غیبت، یا احمد.

گفتم: یابن رسول اللَّه! هر آینه غیبت این پسر طولانى مى‏شود؟

فرمود: بلى به پروردگارم قسم! تا زمانى كه بیشتر قائلین به این امر، از این امر برگردند، و باقى نماند مگر كسى كه خداوند عزّوجلّ از او عهد گرفته براى ولایت ما، و ایمان را در دل او نوشته، و او را به روحى از جانب خودش مؤید كرده است.

آنچه ممكن است موجب شبهه در ذهن ساده اندیشان شود طول عمر آن حضرت است، ولى باید دانست كه طول عمر یك انسان -حتى تا چندین هزار سال- نه محال عقلى است و نه محال عادى، زیرا محال عقلى آن است كه به اجتماع یا ارتفاع دو نقیض منتهى شود، مثل آن كه مى‏گوییم: هر چیزى یا هست یا نیست، یا هر عددى یا زوج است یا فرد، كه اجتماع و ارتفاع هر دو عقلا محال است، و محال عادى آن است كه به نظر عقل ممكن است ولى مخالف قوانین طبیعت است، مانند آن كه انسانى در آتش بیفتد و نسوزد.

و طول عمر انسان قرن‏ها و بقاى سلول‏هاى بدن به حال نشاط جوانى نه از قسم اول است و نه از قسم دوم، بنابر این اگر حیات انسانى مانند نوح (على نبیّنا و علیه السلام) نهصد و پنجاه سال واقع شد، زیاده بر آن هم ممكن است، به این جهت دانشمندان در جستجوى یافتن راز بقاى حیات و نشاط جوانى بوده و هستند، همچنان كه با قواعد علمى به وسیله اختلاف تركیب اتمهاى فلزات مى‏توان آنها را در مقابل آفت مرگ و زوال بیمه كرد، و آهنى كه زنگار مى‏گیرد و تیزاب آن را مى‏خورد به طلاى نابى آفت‏ناپذیر تبدیل كرد.

بنابر این طول عمر یك انسان از نظر عقلى و علمى ممكن است، هر چند راز آن براى بشر كشف نشده باشد.

دیر زمانى نیست كه قبر شیخ صدوق در رى باز شد و بدن تازه او نمایان گشت، و روشن شد كه قانون طبیعت در مورد پیكر او استثنا خورده، و عوامل فساد از تأثیر در اندراس بدن او عقیم گشته است. اگر عموم قانون طبیعت در مورد شخصى كه به دعاى امام زمان‏علیه‏السلام به دنیا آمده و كتابى با عنوان "كمال الدین و تمام النعمة" به نام آن حضرت نوشته تخصیص بخورد، تخصیص آن در مورد خلیفه خدا و وارث جمیع انبیاء و اوصیاء تعجب ندارد.

1 - در شهر حله بین فرات و دجله مردى به نام اسماعیل‏بن حسن بود كه بر ران چپ او جراحتى به مقدار قبضه انسانى بیرون آمده بود كه اطباى حله و بغداد او را دیدند و گفتند علاج و چاره ندارد، پس به سامرا رفت، و دو امام على الهادى و حسن عسكرى‏علیهما السلام را زیارت كرد و به سرداب رفت، و دعا و تضرع به درگاه خدا، و استغاثه به امام مهدى كرد، پس به دجله رفت و غسل كرد، و جامه خود را پوشید، دید چهار اسب سوار از دروازه شهر بیرون آمدند، یكى پیرمردى بود نیزه به دست، و جوان دیگرى كه بر او قباى رنگین بود، و پیرمرد طرف راست راه، و دو جوان طرف چپ راه، و جوانى كه با قباى رنگین بود بر راه بود.

صاحب قباى رنگین گفت: تو فردا روانه اهلت مى‏شوى؟ گفت: بلى، گفت: جلو بیا، تا ببینم درد تو چیست؟ پس جلو رفت و جوان، آن زخم و جراحت را با دستش فشرد و بر زین سوار شد، پیر مرد گفت: رستگار شدى اى اسماعیل، این امام بود.

آنها روانه شدند و اسماعیل هم با آنها مى‏رفت، امام فرمود: برگرد!

اسماعیل گفت: هرگز از تو جدا نخواهم شد. امام فرمود: مصلحت در برگشتن تو است. باز گفت: از تو هرگز جدا نمى‏شوم. پیر مرد گفت: اسماعیل حیا نمى‏كنى؟! امام دو مرتبه به تو فرمود برگرد، مخالفت مى‏كنى؟!

ایستاد و امام چند قدم جلو رفت، بعد به جانب او التفات كرد و فرمود: اى اسماعیل، وقتى به بغداد رسیدى، ابو جعفر -یعنى خلیفه مستنصر باللّه- تو را طلب مى‏كند، وقتى نزد او رفتى و چیزى به تو داد، عطاى او را نگیر، و بگو به فرزند ما "رضى" نامه‏اى به على‏بن عوض بنویسد، من به او مى‏رسانم كه آنچه مى‏خواهى به تو عطا كند.

بعد با اصحابش به راه افتاد، و اسماعیل ایستاده، نظاره گر آنان بود تا غایب شدند، ساعتى بر زمین نشست متأسف و محزون، و از مفارقت آنها گریه مى‏كرد، بعد به سامرا آمد، مردم دور او را گرفتند، گفتند: چرا چهره‏ات متغیر است؟ گفت: شما سواره‏هایى را كه از شهر خارج شدند شناختید كه بودند؟ گفتند: آنان افراد شریفى هستند كه گوسفند دارند، گفت: آنها امام و اصحاب او بودند، و امام دست بر مرض من كشید.

چون جاى زخم را دیدند كه اثرى از آن نمانده، جامه هایش را پاره كردند، خبر به خلیفه رسید، ناظرى فرستاد كه از حال او تحقیق كند.

اسماعیل شب را در خزانه گذراند، و بعد از نماز صبح با مردم از سامرا بیرون رفت، مردم با او وداع كردند و او حركت كرد تا رسید به قنطره عتیقه، دید مردم ازدحام كردند و از هر كس كه وارد مى‏شود، اسم و نسبش را مى‏پرسند، و چون او را شناختند به نشانه‏هایى كه داشتند، جامه‏هایش را پاره كردند و به تبرك بردند.

ناظر به بغداد قضیه را نوشت، وزیر یكى از رفقاى اسماعیل را به نام رضى‏الدین طلب كرد تا از صحت خبر تحقیق كند، چون آن شخص به اسماعیل رسید و پاى او را دید و اثرى از آن زخم ندید غش كرد، چون به خود آمد اسماعیل را نزد وزیر برد، وزیر اطبایى را كه معالج او بودند خواست، و چون او را معاینه كردند و اثرى ندیدند گفتند، این كار مسیح است، وزیر گفت: ما مى‏دانیم كار كیست.

وزیر او را نزد خلیفه برد، خلیفه از او قصه را سؤال كرد، وقتى ماجرا را حكایت كرد، خلیفه هزار دینار به او داد، اسماعیل گفت: من جسارت آن را ندارم كه یك ذره از آن بگیرم، خلیفه گفت: از كه مى‏ترسى؟ گفت از آن كه این رفتار را با من كرد، او به من گفت: از ابى جعفر چیزى نگیر. پس خلیفه گریه كرد.

على‏بن عیسى گفت كه: من این قصه را براى جماعتى نقل مى‏كردم، و شمس الدین پسر اسماعیل در مجلس حاضر بود و من او را نمى‏شناختم، گفت: من پسر او هستم، پس از او پرسیدم كه ران پدرت را در حالى كه مجروح بود دیدى؟ گفت: من در آن وقت بچه بودم، ولكن قصه را از پدر و مادرم و خویشاوندان و همسایگان شنیدم، و دیدم ران پدرم را كه در موضع آن جراحت، موى روییده بود.

و على‏بن عیسى مى‏گوید: پسر اسماعیل حكایت كرد كه پدرم بعد از صحت،چهل مرتبه به سامرا رفت به امید اینكه شاید دوباره او را ببیند.

2 - على‏بن عیسى مى‏گوید: سید باقى‏بن عطوه علوى حسنى حكایت كرد براى من كه: پدرش عطوه به وجود امام مهدى‏علیه‏السلام ایمان نداشت و مى‏گفت: اگر بیاید و مرا از این مرض خوب كند، من تصدیق مى‏كنم، و مكرر این مطلب را مى‏گفت. هنگامى كه وقت نماز عشا جمع بودیم، صیحه پدر را شنیدیم، با سرعت نزد او رفتیم، گفت: امام را دریابید، كه همین ساعت از نزد من بیرون رفت.

بیرون آمدیم كسى را ندیدیم، برگشتیم نزد پدر، گفت: شخصى بر من وارد شد و گفت: یا عطوه! گفتم: لبیك. گفت: منم مهدى، آمده‏ام تو را از مرضت شفا بدهم. بعد دست مباركش را كشید و ران مرا فشرد و رفت و از آن وقت به بعد عطوه مانند غزال راه مى‏رفت.

هر چند امام زمان‏علیه‏السلام غایب از انظار است، و این غیبت موجب محروم شدن امت از قسمتى از بركات وجود آن حضرت است كه متوقف بر ظهور است، ولى قسمتى از فیوضات، وابسته به ظهور نیست.

او همچون آفتابى است كه ابر غیبت نمى‏تواند مانع تأثیر اشعه وجود او در قلوب پاكیزه شود، مانند اشعه خورشید كه در اعماق زمین جواهر نفیسه را مى‏پروراند، و حجاب ضخیم سنگ و خاك مانع استفاده آن گوهر از آفتاب نمى‏شود.

و چنان كه بهره‏مند شدن از الطاف خاصه خداوند به دو طریق میسر است:

اول: جهاد فى اللّه به تصفیه نفس از كدورت‏هایى كه مانع از انعكاس نور عنایت اوست.

دوم: به انقطاع از اسباب مادى و اضطرار، و از این طریق، بسیار كسانى كه بیچاره شدند، و كارد به استخوان آنها رسید، و به آن حضرت استغاثه كردند نتیجه گرفتند.

رسول اكرم‏صلى‏اللَّه علیه و آله مى‏فرماید:

 (یُفَرِّجُ اللَّهُ بِالْمَهْدِىِّ عَنِ الْاُمَّةِ، یَمْلَأُ قُلُوبَ الْعِبادِ عِبادَةً وَ یَسَعهُمْ عَدْلُهُ، بِهِ یَمْحَقُ اللَّهُ الْكَذِبَ وَ یُذْهِبُ الزَّمانَ الْكَلِب، وَیُخْرِجُ ذُلَّ الرِّقِّ مِنْ أَعْناقِكُمْ )

"خداوند به وسیله مهدى‏علیه‏السلام از امت رفع گرفتارى مى‏كند، دلهاى    بندگان را با عبادت و اطاعت پر مى‏سازد و عدالتش همه را فرا مى‏گیرد.

خداوند به وسیله او دروغ و دروغگویى را نابود مى‏نماید، روح درندگى    و ستیزه جویى را از بین مى‏برد و ذلّت بردگى را از گردن آنها بر مى‏دارد".

غیبت شیخ طوسى ص .114

امام صادق‏علیه‏السلام مى‏فرماید:

 (...ألاتعلم أن من انتظر أمرنا و صبر على ما یرى من الأذى و الخوف، هو غدا فى زمرتنا )

 "آیا نمى‏دانى كه هر كس چشم به راه دولت ما باشد و بر ترسها و اذّیتها

كه مى‏بیند، صبر پیشه كند، فردا در جمع ما خواهد بود"

كافى، ج  8 ص  36 ح 7

امیرمؤمنان على‏علیه‏السلام مى‏فرماید:

 (إنتظروا الفرج و لا تیأسوا من رَوْح اللّه فإنّ احبّ الأعمال الى اللّه عزّوجلّ انتظار الفرج )

"منتظر فرج باشید و از رحمت خداوند نومید مباشید كه بهترین

اعمال نزد خداوند عزّوجلّ انتظار فرج است"

بحار الانوار، ج  52 ص 123